Ekranın Öbür Ucunda Başka Bir Saat Dilimi
Almanya'da, Hollanda'da, Körfez ülkelerinde ya da Amerika'da yaşayan bir aile, çocuğunun matematiğini Türkçe ve Türk müfredatıyla sürdürmek istediğinde çoğu zaman ilk olarak yurt dışından online ders seçeneğine bakar. Fikir kâğıt üzerinde basittir: bir bağlantı, bir öğretmen, haftada birkaç saat. Uygulamada ise işin kaderini üç konu belirler: iki ülke arasındaki saat farkı, çocuğun hangi programa göre ilerleyeceği ve dersin okul, ödev ve aile düzeni arasında nereye oturacağı.
Bu üç konu baştan konuşulmadığında ders birkaç hafta iyi gider, sonra aksamaya başlar. Saat bir mevsim değişiminde kayar, çocuk okuldan yorgun gelir, Türk programındaki konu bulunduğu ülkenin okulunda henüz işlenmemiştir. Bu yazıda her birini somut durumlar üzerinden ele alıyorum. Ders ücretleri ve paket seçenekleri ayrı bir konu; onları ücretler sayfasında açıkça görebilirsiniz. Burada daha çok "nasıl işler" sorusuna odaklanacağım.
Şunu da baştan belirteyim: yurt dışından online ders alan bir öğrencinin ihtiyacı, Türkiye'de aynı sınıfta okuyan bir öğrencinin ihtiyacıyla birebir aynı değildir. Konular aynı olabilir ama öğrencinin hangi dilde düşündüğü, okulda hangi sırayla ilerlediği ve ders saatine hangi yorgunlukla geldiği farklıdır. Planı bu farkı hesaba katarak kurmak gerekir.
Saat Farkını Doğru Hesaplamak
Türkiye bütün yıl aynı saat dilimini kullanır; ileri ya da geri alınan bir yaz saati uygulaması yoktur. Avrupa ülkelerinin çoğu ise mart ayının son pazarı saatlerini bir saat ileri, ekim ayının son pazarı bir saat geri alır. Bunun pratik sonucu şudur: Almanya ile Türkiye arasındaki fark kışın iki saat, yazın bir saattir. Türkiye saatiyle 19.00'da başlayan bir ders, Berlin'de kışın 17.00'ye, yazın 18.00'e denk gelir.
Amerika'da durum biraz daha karışıktır, çünkü orada saat değişimi Avrupa'dan farklı tarihlerde yapılır. İlkbaharda ve sonbaharda birkaç haftalık bir dönem boyunca fark, alışılan değerden bir saat sapar. Körfez ülkelerinin çoğunda ise yaz saati uygulanmaz; fark yıl boyunca sabit kalır. Hangi ülkede olursanız olun, kuralı ezberlemek yerine derslerin yapıldığı haftalarda takvimdeki saati bir kez kontrol etmek en güvenli yoldur.
En sık gördüğüm hata, ders saatinin takvime yalnızca tek ülkenin saatiyle yazılmasıdır. Veli "akşam altı" diye not alır, öğretmen "akşam yedi" diye; saat değişimi olduğu hafta biri ötekini bekler. Bunu önlemenin yolu basit: ders kaydını telefonun ya da bilgisayarın takvim uygulamasına saat dilimi belirterek girmek. Takvim uygulamaları bu durumda saati kendisi çevirir ve iki taraf da kendi yerel saatini görür.
Bir de dersin günün hangi anına düştüğüne bakmak gerekir. Doğu Asya ya da Avustralya gibi farkın çok büyük olduğu yerlerde Türkiye'nin akşamı orada gece yarısı ya da sabahın erken saati olabilir. Böyle durumlarda hafta sonu sabahları ya da Türkiye'nin sabah saatleri daha uygun bir pencere açar. Saat farkı bir engel değil, bir planlama verisidir; doğru okunduğunda yurt dışından online ders düzeni rahatça kurulur.
Yurt Dışından Online Ders İçin Hangi Saat Aralığı Uygun
Saat farkını hesapladıktan sonra asıl soru, çocuğun o saatte gerçekten öğrenmeye hazır olup olmadığıdır. Avrupa'daki pek çok okulda ders günü öğleden sonra biter, ama bazı okullarda tam gün eğitim, ardından etüt ya da spor vardır. Okuldan eve yeni girmiş, yemeğini yememiş bir çocuk matematik dersinde verimli olamaz. Bu yüzden ders saatini okul çıkışından en az bir saat sonraya koymayı öneriyorum.
Somut bir örnek vereyim: Hollanda'da yaşayan ve okuldan 15.30'da çıkan bir öğrenci düşünün. Eve 16.00 civarında varır, bir şeyler yer, biraz dinlenir. Yerel saatle 17.30'da başlayan bir ders, Türkiye saatiyle kışın 19.30'a, yazın 18.30'a denk gelir. Bu aralık hem öğrenci hem öğretmen için akşamın verimli bir dilimidir. Aynı öğrenciye yerel saatle 20.30 önerilseydi, çocuk ertesi günün okuluna hazırlanırken derse yorgun girerdi.
Hafta sonu dersleri de ciddi bir seçenektir. Cumartesi sabahı yapılan bir derste öğrencinin zihni okul haftasının yükünden kurtulmuş olur. Ancak hafta sonları aile ziyaretleri, gezi ve Türk okulu ya da dernek etkinlikleri de olur; bu yüzden hafta sonu dersini sabit bir saate bağlamak ve o saati korumak gerekir. Düzensiz kayan bir hafta sonu dersi, birkaç ay içinde unutulan bir derse dönüşür.
Türk Müfredatı mı, Bulunduğunuz Ülkenin Programı mı
Ailelerin derse başlamadan önce vermesi gereken en önemli karar budur. Benim gördüğüm kadarıyla üç farklı ihtiyaç var. Birincisi, birkaç yıl içinde Türkiye'ye dönmeyi planlayan ve çocuğunun dönüşte sınıfına, hatta LGS ya da üniversite sınavına hazır olmasını isteyen ailelerdir. İkincisi, kalıcı olarak yurt dışında yaşayan ama çocuğunun matematiği Türkçe de düşünebilmesini isteyen ailelerdir. Üçüncüsü ise çocuğu yerel okulda zorlanan ve sadece okul matematiğine destek arayan ailelerdir.
Bu üç durumda ders planı tamamen farklı kurulur. Dönüş planı olan bir öğrencide Türk müfredatı ana omurgadır; konular Milli Eğitim programındaki sırayla ilerler ve öğrencinin okulda gördüğü konular bu omurgaya eklenir. Kalıcı yaşayan ama Türkçe matematik dilini korumak isteyen öğrencide ise okuldaki konu ana hattır; Türkçe terimler ve Türk programındaki ek konular onun üzerine kurulur. Üçüncü durumda ise ders aslında yerel programa destektir ve öğretmenin o ülkenin konu sırasını öğrenmesi gerekir.
Ortaokul çağındaki öğrencilerde bu ayrım daha da önemlidir, çünkü Türk programında ortaokulun son yılı bir sınava bağlanır. Dönüş planı olan bir aile için ortaokul online matematik özel ders planı, sınıf sınıf hangi konunun nerede kaldığını gösteren bir yol haritasıyla başlamalıdır. Aksi hâlde öğrenci Türkiye'ye döndüğünde arkadaşlarının iki yıldır çalıştığı soru tipleriyle ilk kez karşılaşır.
Bulunduğu ülkede konuların hangi sınıfta işlendiği Türkiye'den farklı olabilir. Örneğin bir konu Türk programında yedinci sınıfta işlenirken öğrencinin okulunda bir yıl sonra gelebilir ya da tersi olabilir. Bu fark bir sorun değil, ama bilinmesi gereken bir durumdur. Yurt dışından online ders alan öğrencide öğretmen, okul defterine düzenli bakarak hangi konunun okulda ne zaman geldiğini takip etmelidir.
Yurt Dışından Online Ders Alan Öğrencide Müfredat Haritası Çıkarmak
Pratikte bu takibi bir tabloyla yapıyorum. Tablonun bir sütununda Türk programındaki konular, diğer sütununda öğrencinin okulda o dönem gördüğü konular yer alır. İlk birkaç derste öğrencinin okul defterine, ödevlerine ve varsa sınav kâğıtlarına birlikte bakarız. Böylece hangi konuyu iki sistemde de bildiğini, hangisini yalnızca birinde gördüğünü ve hangisinde hiç temeli olmadığını açıkça görürüz. Bu harita her dönem başında güncellenir ve derslerin önceliği buna göre belirlenir.
Matematiği Hangi Dilde Düşünüyor
Yurt dışında büyüyen bir çocuk matematiği çoğunlukla okulun dilinde öğrenir. Evde Türkçe konuşsa bile "pay", "payda", "ortak kat", "üslü ifade" gibi terimleri Türkçe duymamış olabilir. Bu durum derste ilk haftalarda kendini hemen gösterir: öğrenci işlemi doğru yapar, ama sorunun Türkçe ifadesini okurken takılır. Problem sorularında ise dil daha da belirleyici hâle gelir, çünkü sorunun ne istediğini anlamak işlemin kendisinden önce gelir.
Bunun için önerdiğim yöntem iki dilli bir terim defteridir. Defterin bir sayfasında Türkçe terim, yanında okul dilindeki karşılığı ve küçük bir örnek yer alır. Öğrenci yeni bir terimle karşılaştığında deftere ekler; birkaç ay sonra bu defter onun kişisel sözlüğü olur. Bu yöntem hem Türk müfredatına dönüşü kolaylaştırır hem de okuldaki matematiği daha sağlam kavramasına yardım eder, çünkü aynı kavramı iki farklı dilde düşünmek kavramın kendisini netleştirir.
Problem çözmede de benzer bir yol izliyorum. Öğrenciden önce soruyu kendi cümleleriyle anlatmasını isterim; hangi dilde rahatsa o dilde. Ardından birlikte Türkçe ifadeye döneriz. "Fazlası", "eksiği", "katı", "yarısından üç fazla" gibi kalıplar Türkçe problem sorularında sıkça geçer ve yurt dışında okuyan öğrencilerin en çok zorlandığı yerler bunlardır. Bu kalıpları ayrı bir liste hâlinde çalışmak, yurt dışından online ders alan öğrencinin problem sorularındaki hata sayısını belirgin şekilde azaltır.
Haftalık Düzen: Okul, Ödev ve Ders Aynı Takvimde
Bir dersin verimli olması yalnızca o bir saate bağlı değildir; dersin haftanın içindeki yeri de önemlidir. Haftada iki ders alan bir öğrenci için dersleri ardışık iki güne değil, araya en az bir gün koyarak yerleştirmeyi öneriyorum. Örneğin salı ve cuma. Böylece öğrenci ilk dersteki konuyu ödevle pekiştirir, ikinci derste eksiklerini getirir. Ardışık günlerdeki derslerde ise ödeve zaman kalmaz ve ikinci ders birincinin tekrarına dönüşür.
Ödev miktarı da yurt dışındaki öğrenci için ayrıca ayarlanmalıdır. Öğrencinin zaten yerel okulun ödevleri vardır; üzerine ağır bir Türk müfredatı ödevi eklemek kısa sürede yorgunluğa ve isteksizliğe yol açar. Benim tercihim, her dersten sonra yirmi otuz dakikada bitecek, az ama hedefli bir ödevdir. Haftalık toplam süreyi veliyle birlikte belirlemek ve okul ödevlerinin yoğun olduğu sınav dönemlerinde bu süreyi geçici olarak azaltmak düzenin sürdürülebilir kalmasını sağlar.
Okul tatilleri de planın bir parçasıdır. Bulunduğunuz ülkenin tatil takvimi ile Türkiye'deki okul takvimi çoğu zaman örtüşmez. Yurt dışındaki okul tatildeyken Türk programındaki eksikleri kapatmak için yoğun bir dönem yapılabilir; tersine yerel okulda sınav haftası varsa matematik dersi o hafta okul konularına destek olarak kullanılabilir. Takvimi dönem başında bir kez birlikte gözden geçirmek, sürprizleri ortadan kaldırır.
Bağlantı, Kayıt ve Veliyle İletişim
Teknik tarafta yurt dışında yaşamanın getirdiği ayrı bir zorluk genellikle yoktur; bir online matematik dersi için gereken düzen Türkiye'dekiyle aynıdır. Sağlam bir bağlantı, kamera, kulaklık ve kâğıt üzerindeki çözümü gösterebilecek bir düzen yeterlidir. Ancak saat farkı nedeniyle bir dersin kaçması ya da yarıda kesilmesi daha zor telafi edilir, çünkü iki tarafın da boş saatleri sınırlıdır.
Bu noktada ders kayıtları büyük kolaylık sağlar. Kaçan bir dersin ya da öğrencinin zorlandığı bir bölümün kaydı, bir sonraki derse kadar izlenip tekrar edilebilir. Kaydı verimli kullanmanın püf noktalarını online ders kaydının tekrarda nasıl kullanılacağını anlattığım yazıda ayrıntılı olarak ele aldım. Kayıt, yurt dışından online ders alan öğrencilerde özellikle saat değişimi haftalarında bir güvence görevi görür.
Veliyle iletişimde de saat farkını hesaba katmak gerekir. Ders sonrası kısa bir değerlendirme mesajı, velinin kendi akşam saatine uygun zamanda gönderildiğinde okunur ve cevaplanır. Ayda bir kez yapılan kısa bir veli görüşmesi ise öğrencinin hem okul durumunu hem de Türk programındaki ilerlemesini aynı masaya koyar. Bu görüşmede okul karnesi ya da öğretmen notları paylaşılırsa ders planı çok daha isabetli kurulur.
Derse Başlamadan Önce Neyi Netleştirmeli
Bir matematik online ders sürecine girmeden önce ailenin üç soruya net bir cevap vermesi işin yarısını çözer. Birincisi: çocuk Türkiye'ye dönecek mi, dönecekse ne zaman? İkincisi: ders Türk müfredatını mı, yerel okulun programını mı, yoksa ikisini birden mi takip edecek? Üçüncüsü: haftada kaç ders, hangi gün ve hangi yerel saatte yapılacak? Bu cevaplar netleştiğinde, öğretmenin hazırlayacağı plan da somutlaşır.
İlk görüşme bu soruların konuşulması için en doğru yerdir. Bu görüşmede öğrencinin seviyesini kısa bir çalışmayla görmek, kullandığı terimleri dinlemek ve okul defterine birlikte bakmak mümkündür. Bir tanışma dersinde nelere dikkat etmeniz gerektiğini online deneme dersinde sorulacakları anlattığım yazıda bulabilirsiniz. Yurt dışından online ders arayan ailelere ek olarak saat farkını ve müfredat tercihini bu görüşmede mutlaka masaya koymalarını öneririm.
Son olarak beklentiyi gerçekçi tutmak gerekir. Online matematik özel ders, iki farklı eğitim sistemi arasında kalan bir öğrenci için güçlü bir köprüdür; ama bu köprü birkaç haftada kurulmaz. Düzenli ders, ölçülü ödev, iki dilli terim çalışması ve dönem başında güncellenen bir müfredat haritası birlikte yürüdüğünde, öğrenci hem bulunduğu ülkenin okulunda hem de Türk programında kendini güvende hisseder. Online derslerin nasıl işlendiğine dair kısa anlatımları ve örnek çözümleri YouTube kanalımızda izleyebilirsiniz.